Les 18
(2026)

Van oud naar jong: de volledige houten bovenas, een houten bovenas met gietijzeren insteekkop en een volledig gietijzeren bovenas.

Het waterhol bevindt zich tussen de askop en het halslager.

De tap bevindt zich bovenop de koningsspil en de taats zit aan de onderzijde van de koningsspil.

Voor een volledige houten bovenas heb je een heel dikke eik nodig. Daarnaast was rond 1836 de techniek van het gieten van grotere objecten met gietijzer zo verbeterd dat het veel makkelijker werd om een gietijzeren insteekkop of een volledige gietijzeren bovenas te maken.

De ribben versterken de bovenas. Daarnaast is het ook grip voor het boshout wat in het spiegelgat gaat van het bovenwiel (dit staat niet in het boek maar je kan geen grip krijgen op een ronde as zonder scherpe hoeken).

Het halslager draagt veel meer gewicht dan het penlager.

Om het dompen van een bovenas te voorkomen, wordt er gebruikgemaakt van een springbeugel. Deze springbeugel zit ter hoogte van het penlager en zit vast op de penbalk.

De drie vormen om een ijzeren tap te bevestigen op een houten spil zijn een muts, een kroonijzer of een insteekijzer.

Het gevaar van een gietijzeren bovenas in de winter is dat wanneer er te straf gevangen wordt, de kop of de as kan breken. Gietijzer dat erg koud is, kan makkelijker breken.

Halslagers zijn gemaakt van steen, gietijzer of staal (de rollen van het Dekkerlager).

Een pensteen met een plankje erachter of een opstaande rand noem je een broeksteen.

Als een bovenas te licht is aan de penzijde, wordt deze vaak verzwaard met ijzeren platen in de ribben die middels stroppen worden vastgemaakt. Ook zie je soms dat met zware kettingen de bovenas wordt verzwaard.

🔝